काठमाडौं, काठमाडौं स्थित रुसी सदनमा नेपालका विद्यार्थीहरूको खगोल विज्ञानसम्बन्धी रुचि, उपलब्धि र अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिताबारे विशेष छलफल कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। नेपाल एस्ट्रोनोमिकल सोसाइटी (नासो) ले नेपाल–रुस विज्ञान समाजको सहयोगमा आयोजना गरेको उक्त कार्यक्रममा विद्यार्थी, अभिभावक, वैज्ञानिक तथा खगोल विज्ञानमा रुचि राख्ने करिब ३० जनाको सहभागिता थियो।

रुसको सोचीमा आयोजना हुने ओपन वर्ल्ड एस्ट्रोनोमी ओलम्पियाड (ओडब्लुएओ) को तयारीका सन्दर्भमा आयोजित कार्यक्रममा काठमाडौंस्थित रुसी सदनकी प्रमुख अनास्तासिया खोख्लोभाले सहभागीहरूलाई स्वागत गरेकी थिइन्। उनले खगोल विज्ञानमार्फत युवाहरूलाई एकताबद्ध गर्न नासोले लामो समयदेखि गर्दै आएको कामको प्रशंसा गर्दै नेपाली प्रतिभालाई प्रोत्साहन र नेपाल–रुसबीच वैज्ञानिक सहकार्य विस्तार गर्न रुसी सदन प्रतिबद्ध रहेको बताइन्।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि नेपाल–रुस विज्ञान समाजका अध्यक्ष तथा पूर्व वातावरण, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गणेश शाहले विद्यार्थीहरूलाई जिज्ञासु बन्न, आलोचनात्मक सोच विकास गर्न र विश्वव्यापी वैज्ञानिक प्रगतिबारे जानकारी राख्न आग्रह गरे।

नासोका अध्यक्ष सुरेश भट्टराईले संस्थाको गतिविधिबारे प्रस्तुति दिँदै रुसी सदनसँग विगत २० वर्षदेखि सहकार्य हुँदै आएको जानकारी दिए। उनले नेपालमा खगोल विज्ञान, विज्ञान तथा प्रविधिको विकासका साथै राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा नेपाली विद्यार्थीले हासिल गरेका उपलब्धिबारे प्रकाश पारे। शिक्षा, वैज्ञानिक चेतना र अनुसन्धानले युवाहरूलाई प्रेरित गर्ने उनको भनाइ थियो।

कार्यक्रममा ओलम्पियाडमा सहभागी हुन छनोट भएका छ नेपाली विद्यार्थीलाई बधाई तथा शुभकामना दिइएको थियो। सन् २०२६ नोभेम्बर ६ देखि १४ सम्म रुसको सिरियस संघीय क्षेत्रमा आयोजना हुने उक्त ओलम्पियाडमा सुयश कोइराला, रिभास राई, ओमराज पुरी, स्नेहा कोइराला, दिपचन कार्की र गरिमा बस्नेतले नेपालको प्रतिनिधित्व गर्नेछन्।

स्नेहा र सुयश कोइरालाले खगोल विज्ञान आफ्नो सबैभन्दा ठूलो रुचि भएको बताउँदै ओलम्पियाडले ब्रह्माण्डका रहस्यबारे जान्ने तथा विज्ञानप्रतिको साझा रुचिमार्फत सांस्कृतिक आदानप्रदान गर्ने अवसर प्रदान गर्ने धारणा व्यक्त गरे।

कार्यक्रमसँगै रुसी सदन परिसरबाहिर नासो र राष्ट्रिय खगोल विज्ञान ओलम्पियाड (एनएओ) को इतिहास तथा उपलब्धि समेटिएको प्रदर्शनी पनि सुरु गरिएको थियो। प्रदर्शनीको मुख्य आकर्षण नेपाली युवाहरूले निर्माण गरेको ‘एक्सोप्लानेट ट्रान्जिट सिमुलेटर’ थियो। उक्त उपकरणले सौर्यमण्डलबाहिरका ग्रह पत्ता लगाउन प्रयोग गरिने ट्रान्जिट विधिलाई व्यावहारिक रूपमा प्रदर्शन गर्छ।

यस उपकरणमा उज्यालो बत्तीलाई ताराका रूपमा र त्यसको वरिपरि घुम्ने सानो गोलोलाई एक्सोप्लानेटका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। ग्रहले ताराको अगाडिबाट पार गर्दा प्रकाशको केही भाग अवरुद्ध हुन्छ। सेन्सर र ल्यापटपमा जडित प्रणालीले प्रकाशको तीव्रतामा आएको कमी वास्तविक समयमा अभिलेख गरी ग्राफ तयार पार्छ। यसबाट वैज्ञानिकहरूले ग्रह पत्ता लगाउन प्रयोग गर्ने विधि बुझ्न सहज हुन्छ।

कार्यक्रमले नेपाल र रुसबीच वैज्ञानिक सहकार्य, शैक्षिक आदानप्रदान तथा सांस्कृतिक सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउन योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।