काठमाडौं: स्वास्थ्यजस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा विश्वासिलो परीक्षण र सटीक रिपोर्ट अनिवार्य मानिन्छ। तर, नेपालमा बिरामीले कुन रिपोर्ट सही भन्ने प्रश्न उठाउने स्थिति आएको छ। हालै, एउटै बिरामीको एउटै दिन गरिएको रक्त परीक्षणमा दुई फरक सरकारी अस्पतालबाट आएको नतिजाले स्वास्थ्य परीक्षण प्रणालीप्रति गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
-दुई फरक अस्पतालबाट एउटै बिरामीको भिन्न रिपोर्ट आउनु कति उचित ?
राजधानीका प्रतिष्ठित दुई सरकारी अस्पताल— त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (TUTH) र सिभिल सर्भिस अस्पताल बाट ५२ वर्षीय राजेश कुमार पराजुलीको रक्त परीक्षण गरियो। तर, दुवै अस्पतालका रिपोर्टमा रक्तअल्पता (Hemoglobin), प्लेटलेट संख्या, र WBC लगायतका महत्त्वपूर्ण नतिजाहरू फरक-फरक देखिए। एउटा रिपोर्टमा प्लेटलेट ५२,००० मात्र देखाइयो भने अर्कोमा १,०३,०००।
-डाक्टरहरूले कुन रिपोर्टलाई आधार मानेर उपचार गर्ने ? यस्तो स्थिति आएपछि चिकित्सकहरू नै अन्योलमा पर्ने अवस्था छ। चिकित्सकहरूले कुन रिपोर्टलाई आधार मानेर बिरामीको उपचार गर्ने ? गलत रिपोर्टकै आधारमा उपचार गर्दा बिरामीको स्वास्थ्य झन् बिग्रन सक्ने खतरा रहन्छ। यदि गलत रिपोर्टकै आधारमा बिरामीको जीवन संकटमा पर्न गएमा यसको जिम्मेवार को? यदि रिपोर्ट त्रुटिपूर्ण भएर बिरामीलाई गलत उपचार दिइयो भने यसको जिम्मेवार को हुन्छ ? सरकार, अस्पताल प्रशासन, वा परीक्षण गर्ने प्रयोगशालाकर्मी? नेपालमा यस्तो घटनामा कसैलाई दण्ड दिइएको देखिँदैन, जसले स्वास्थ्य संस्थाहरूको लापरवाही झन् बढाइरहेको छ।

-स्वास्थ्य जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा यस्तो लापरवाही किन?
नेपालका अस्पतालहरूमा प्रयोगशालागत परीक्षणमा त्रुटि आउनु सामान्य कुरा जस्तो देखिएको छ। कहिले परीक्षण उपकरणमा गडबडी, कहिले नमुना लिने क्रममा लापरवाही, कहिले डेटा प्रविष्टिमा गल्ती— यस्ता अनेक कारणले गर्दा गलत रिपोर्ट आउने गरेको विज्ञहरू बताउँछन्।

– यो उपकरणको त्रुटि होकि प्रयोगशालाकर्मीको लापरवाही ?
अस्पतालहरूले अत्याधुनिक उपकरण प्रयोग गरिरहेको दाबी गर्छन्। तर, यदि उपकरण नै दोषी हो भने नियमित क्यालिब्रेसन किन नगर्ने ? अर्को प्रश्न, के प्रयोगशालाकर्मीहरूले नमुना सही तरिकाले परीक्षण गरेनन् ? यस्तो लापरवाहीबाट हजारौँ बिरामीहरू प्रभावित हुन सक्छन्।

-यसरी ज्यान मार्न सक्ने रिपोर्ट आउने क्रम रोक्न सरकारले के गर्नुपर्छ ?
सरकारले सबै अस्पतालहरूमा प्रयोगशाला परीक्षणको अनुगमन कडाइ गर्नुपर्छ। परीक्षण प्रक्रियामा डबल चेक प्रणाली लागू गर्नुपर्ने माग उठ्दै आएको छ। रिपोर्टिङमा मानकीकरण (Standardization) नहुँदा यस्ता समस्या दोहोरिइरहेका छन्।
-सार्वजनिक अस्पतालहरूमा परीक्षणको विश्वसनीयता कायम गर्न के सुधार आवश्यक छ?
स्वतन्त्र निरीक्षण प्रणाली लागू गरिनुपर्छ।प्रयोगशालामा ISO जस्तै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रमाणित मापदण्ड लागू गर्नुपर्छ।अस्पतालहरूबीच नतिजा मिलाउन सक्ने डिजिटल डेटा प्रणाली बनाउनुपर्छ।लापरवाही गर्ने प्रयोगशालाकर्मी वा अस्पताललाई कानुनी कारबाही गरिनुपर्छ।
नेपालका सरकारी अस्पतालहरूमा गरिने परीक्षणमा यति ठूलो अन्तर आउनु गम्भीर विषय हो। यसले बिरामीको ज्यानै जोखिममा पार्न सक्छ। सरकार, स्वास्थ्य मन्त्रालय, र अस्पताल प्रशासनले यस्ता घटनालाई हल्का रूपमा लिनु हुँदैन। दोषीमाथि तत्काल छानबिन हुनुपर्छ र भोलि पुनः यस्तो अवस्था नदोहोरियोस् भन्ने सुनिश्चित गर्नुपर्छ।