आदरणीय शेरबहादुर दाइ,
सादर नमस्कार तथा सम्मान।

विदेशमा रहेर पनि नेपाली कांग्रेसको सुख–दुःख, उतारचढाव र आन्तरिक गतिविधिलाई नजिकबाट नियालिरहेको एउटा साधारण नेपाली नागरिक तथा लोकतन्त्रप्रेमी शुभेच्छुकका रूपमा यो खुलापत्र लेख्दै छु। यो पत्र तपाईंप्रतिको अनादर, आक्रोश वा आरोप होइन। तपाईंको लामो राजनीतिक यात्राको सम्मान गर्दै पार्टीको एकता र भविष्यका निम्ति गरिएको आत्मीय आग्रह हो।

दाइ, नेपाली कांग्रेसले तपाईंलाई के दिएन?

विद्यार्थी राजनीतिदेखि राष्ट्रिय राजनीतिको सर्वोच्च तहसम्म पुग्ने अवसर यही पार्टीले दियो। तपाईं गृहमन्त्री बन्नुभयो, पार्टी सभापति बन्नुभयो, पटक–पटक जनप्रतिनिधिका रूपमा निर्वाचित हुनुभयो र पाँचपटक देशको प्रधानमन्त्री बन्नुभयो। सुदूरपश्चिमको एउटा विकट गाउँबाट सुरु भएको तपाईंको राजनीतिक यात्रा राष्ट्रिय सीमाभन्दा बाहिरसम्म परिचित भयो। “शेरबहादुर देउवा” भन्ने नामलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक वृत्तमा स्थापित गराउन नेपाली कांग्रेसको चारतारे झन्डा, यसका निष्ठावान् कार्यकर्ता र लोकतन्त्रप्रेमी जनताको ठूलो योगदान छ।

तर सत्यको अर्को पाटो पनि हामीले बिर्सनु हुँदैन—तपाईंले पनि लोकतन्त्रका लागि जेलनेल भोग्नुभयो, कठिन राजनीतिक सङ्घर्ष गर्नुभयो र पार्टी तथा मुलुकलाई विभिन्न कठिन मोडमा नेतृत्व दिनुभयो। त्यसैले तपाईं र नेपाली कांग्रेसको सम्बन्ध केवल पद लिने र दिने हिसाबकिताब होइन। यो त्याग, सङ्घर्ष, अवसर, योगदान र इतिहासले जोडेको गहिरो सम्बन्ध हो। यही कारणले आज तपाईंको जिम्मेवारी अझ ठूलो बनेको छ।

दाइ, नेपाली कांग्रेसबाट प्राप्त गर्नुपर्ने सम्मान, अवसर र राजनीतिक उचाइ तपाईंले लगभग सबै प्राप्त गरिसक्नुभएको छ। अब जीवनको यो उत्तरार्धमा पार्टीबाट अरू केही लिनेभन्दा पनि पार्टीलाई ऐतिहासिक विरासत दिएर जाने समय आएको छ। त्यो विरासत कुनै पद, गुट वा शक्ति–सन्तुलन होइन—एकताबद्ध कांग्रेस, सहज पुस्तान्तरण र संस्कारयुक्त नेतृत्व हस्तान्तरण हो।

राजनीतिमा नेतृत्व प्राप्त गर्नु ठूलो उपलब्धि हो। तर उचित समयमा नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व सुम्पन सक्नु त्यसभन्दा पनि महान् राजनीतिक संस्कार हो। इतिहासले कुनै नेतालाई उसले कति पद प्राप्त गर्‍यो भनेर मात्र सम्झिँदैन; समय आएपछि उसले कति सहजता, उदारता र दूरदर्शिताका साथ पद छोडेर नयाँ पुस्ताका लागि बाटो खोल्यो भन्ने आधारमा पनि मूल्याङ्कन गर्छ।

दाइ, सन्तानले घरको साँचो खोसेर लिनुपर्ने अवस्था आउनु राम्रो होइन। समय बुझेको अभिभावकले विश्वासका साथ आफैँ साँचो हस्तान्तरण गर्नुपर्छ। नयाँ पुस्ताले जबर्जस्ती नेतृत्व माग्नुपर्ने परिस्थिति आउनुभन्दा अग्रजले स्वयं उनीहरूको काँधमा जिम्मेवारी राखिदिनु सुन्दर हुन्छ। तपाईंले समयमै त्यो जिम्मेवारी हस्तान्तरण गरिदिनुभएको भए आज देखिएका धेरै असमझदारी, अविश्वास र तिक्तता सायद जन्मिने थिएनन्।

तर अझै पनि ढिलो भएको छैन।

आगामी २०८३ असोज १६–१९ गतेका लागि निर्धारित नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनलाई विवाद, प्रतिशोध र शक्ति–परीक्षणको मैदान बन्न नदिनुहोस्। यसलाई कांग्रेसको पुनर्मिलन, वैचारिक नवीकरण र सम्मानजनक पुस्तान्तरणको ऐतिहासिक अवसर बनाउन सहयोग गर्नुहोस्। समानान्तर संरचना, छुट्टाछुट्टै भेला र कानुनी लडाइँले कसैलाई स्थायी विजय दिँदैन। यसले केवल बीपी, गणेशमान, किसुनजी, गिरिजाबाबु र हजारौँ लोकतान्त्रिक योद्धाले निर्माण गरेको पार्टीलाई कमजोर बनाउँछ।

तपाईं हार्नुपर्ने होइन, दाइ—तपाईंले राजनीतिभन्दा माथि उठेर जित्नुपर्ने समय हो।

आज तपाईंले पार्टी एकताको पक्षमा उभिएर नयाँ नेतृत्वलाई खुला हृदयले आशीर्वाद दिनुभयो भने त्यो पराजय होइन; तपाईंको राजनीतिक जीवनकै सबैभन्दा सुन्दर र ऐतिहासिक विजय हुनेछ। गगन थापा, विश्वप्रकाश शर्मा, प्रदीप पौडेललगायत नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी लिन दिनुहोस्। उनीहरूलाई गल्ती नगर्ने मानिसका रूपमा होइन, गल्तीबाट सिक्दै पार्टी र देशलाई अगाडि बढाउने उत्तराधिकारी पुस्ताका रूपमा स्वीकार गर्नुहोस्।

हामी नयाँ पुस्तालाई पनि उत्तिकै आग्रह गरिरहेका छौँ—अग्रजहरूको योगदान नबिर्सनू, अपमानजनक भाषा नबोल्नू, गालीगलौज नगर्नू र इतिहासलाई निषेध गरेर भविष्य बनाउन नखोज्नू। पुस्तान्तरणको अर्थ अग्रजलाई अपमानित गरेर विस्थापित गर्नु होइन; उहाँहरूको अनुभव, योगदान र आशीर्वादलाई साथ लिएर नयाँ जिम्मेवारी सम्हाल्नु हो।

त्यसैले दाइ, तपाईं नेपाली कांग्रेसको सक्रिय शक्ति–प्रतिस्पर्धाबाट माथि उठेर सर्वमान्य अभिभावक बन्नुहोस्। पार्टीको कुनै एउटा गुटको संरक्षक होइन, सम्पूर्ण कांग्रेसको साझा अभिभावक बन्नुहोस्। तपाईंको निवास गुटगत रणनीति बनाउने केन्द्र नभई कांग्रेसका सबै विचार र पुस्ता भेटिने साझा चौतारी बनोस्। तपाईंको बोलीले विभाजन होइन, मिलन गराओस्; तपाईंको उपस्थितिले विवाद होइन, समाधान जन्माओस्।

आज कांग्रेसलाई अर्को विभाजन होइन, एकता चाहिएको छ। अर्को शक्ति–संघर्ष होइन, विश्वास चाहिएको छ। पुरानो र नयाँ पुस्ताबीच प्रतिशोध होइन, जिम्मेवारीको सम्मानजनक हस्तान्तरण चाहिएको छ।

देशको राजनीतिक परिस्थिति गम्भीर छ। नागरिकमा निराशा बढेको छ, युवाहरू विदेश पलायन भइरहेका छन् र लोकतान्त्रिक संस्थाप्रतिको विश्वास कमजोर भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा कांग्रेस कमजोर हुनु भनेको एउटा पार्टी मात्र कमजोर हुनु होइन—नेपालको लोकतान्त्रिक केन्द्र कमजोर हुनु हो।

दाइ, तपाईं राजनीतिको सामान्य पात्र होइन, एउटा लामो कालखण्डको साक्षी र निर्णायक पात्र हुनुहुन्छ। अब इतिहासको अन्तिम अध्याय कस्तो लेखिने भन्ने निर्णय पनि धेरै हदसम्म तपाईंको आफ्नै हातमा छ।

पद र गुटको आग्रहमा पार्टीलाई थप विभाजित बनाउने नेताका रूपमा सम्झिइने कि नयाँ पुस्तालाई बाटो खोलेर कांग्रेसलाई एकताबद्ध बनाउने उदार राजनेताका रूपमा सम्मानित हुने—यो रोजाइ तपाईंको हो।

हामी तपाईंलाई विश्राम लिन आग्रह गरिरहेका छैनौँ। भूमिका बदल्न आग्रह गरिरहेका छौँ। सक्रिय शक्ति–प्रतिस्पर्धाबाट माथि उठेर विचार, अनुभव र अभिभावकत्वको भूमिकामा बस्न अनुरोध गरिरहेका छौँ।

कुर्सी छोड्दा सम्मान घट्दैन, दाइ—उचित समयमा कुर्सी छोड्न सक्दा सम्मान अझ उचो हुन्छ।

कृपया रिस, अहम् र विगतका तिक्तताभन्दा माथि उठ्नुहोस्। संवादको ढोका खोल्नुहोस्। १५औँ महाधिवेशनलाई सहर्ष स्वीकार गरी पार्टी एकताको वातावरण निर्माण गर्नुहोस्। नयाँ नेतृत्वलाई आशीर्वाद दिनुहोस् र सबै पक्षलाई एउटै चारतारे झन्डामुनि उभ्याउने ऐतिहासिक पहल गर्नुहोस्।

तपाईंले नेपाली कांग्रेसबाट पाउनुपर्ने धेरै कुरा पाइसक्नुभयो। अब कांग्रेसले तपाईंबाट खोजेको अन्तिम र सबैभन्दा मूल्यवान् उपहार हो—एकता, उदारता, अभिभावकत्व र सम्मानजनक पुस्तान्तरण।

यति गर्न सक्नुभयो भने इतिहासले लेख्नेछ—

“शेरबहादुर देउवाले पाँचपटक प्रधानमन्त्री भएर मात्र इतिहास बनाएनन्; उचित समयमा नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व सुम्पेर नेपाली कांग्रेसलाई विभाजनबाट जोगाउँदै राजनेताको उचाइ पनि प्रमाणित गरे।”

दाइ, आउनुहोस्—अब पदको होइन, विरासतको राजनीति गर्नुहोस्।
प्रतिस्पर्धाको होइन, संरक्षणको भूमिका रोज्नुहोस्।
गुटको नेता होइन, सम्पूर्ण कांग्रेसको अभिभावक बन्नुहोस्।

तपाईंले जित्न बाँकी सबैभन्दा ठूलो विजय यही हो।

स–सम्मान,
लोकनाथ अधिकारी (अमेरिकाबाट)
विदेशमा रहेका एक नेपाली नागरिक तथा लोकतन्त्रप्रेमी शुभेच्छुक