सागरकुमार पराजुली,काठमाडौं

**नेपाली कांग्रेस**भित्र पछिल्लो समय देखिएको समानान्तर गुटीय गतिविधि कुनै पनि दृष्टिले उचित मान्न सकिँदैन। पार्टीको वैधानिक संरचना, विधि, विधान र आधिकारिक नेतृत्व हुँदाहुँदै कसैले आफूलाई कार्यबाहक सभापति जस्तो देखाउने, त्यस्तो सन्देश दिने वा आफ्ना समर्थकमार्फत छुट्टै शक्ति केन्द्रको अभ्यास गर्ने काम गर्नु संगठन, अनुशासन र लोकतान्त्रिक संस्कारमाथिको गम्भीर प्रहार हो। विशेषगरी पूर्णबहादुर खड्का र शेखर कोइराला पक्षका समर्थकहरूबाट देखिएको समानान्तर शैली न पार्टी हितमा छ, न कार्यकर्ताको हितमा, न सशक्त प्रतिपक्षको भूमिकासँग मेल खान्छ।

लोकतान्त्रिक पार्टीभित्र असहमति हुनु स्वाभाविक हो। विचार फरक हुन सक्छ, रणनीति फरक हुन सक्छ, नेतृत्वप्रति आलोचना पनि हुन सक्छ। तर असहमति व्यक्त गर्ने वैधानिक बाटो हुन्छ। केन्द्रीय समिति, संसदीय दल, औपचारिक बैठक र महाधिवेशनजस्ता संरचना हुँदाहुँदै समानान्तर सन्देश, समानान्तर कार्यक्रम र समानान्तर शक्ति प्रदर्शन गर्नु लोकतान्त्रिक अभ्यास होइन, संस्थालाई कमजोर पार्ने प्रवृत्ति हो। कांग्रेस जस्तो ऐतिहासिक पार्टीमा व्यक्ति महत्वपूर्ण हुन्छ, तर विधानभन्दा माथि कोही हुँदैन।

यदि यस्तो प्रवृत्ति बढ्दै गयो भने कार्यकर्तामा भ्रम पैदा हुन्छ—आधिकारिक निर्णय कसको हो? पार्टीको लाइन कुन हो? गुटको निर्देशन र पार्टीको निर्णय फरक परे के गर्ने? यस्तो अन्योलले संगठनभित्र अनुशासन कमजोर बनाउँछ, कार्यकर्तामा निराशा बढाउँछ र तल्लो तहसम्म गुटीय विभाजन फैलाउँछ। त्यसपछि एउटै पार्टीभित्र दुई कार्यक्रम, दुई सन्देश र दुई शक्ति केन्द्र देखिन थाल्छन्, जुन कुनै पनि पार्टीका लागि आत्मघाती अवस्था हो।

आज नेपाली कांग्रेस सशक्त प्रतिपक्षको भूमिकामा देखिनुपर्ने बेला हो। देशमा सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, महँगी, बेरोजगारी, जनजीविका, राष्ट्रिय हित र लोकतान्त्रिक संस्थाको संरक्षणजस्ता महत्वपूर्ण मुद्दा छन्। यस्तो बेला पार्टीभित्रै गुटीय शक्ति प्रदर्शन मुख्य विषय बन्नु प्रतिपक्षको भूमिकालाई कमजोर बनाउने काम हो। विभाजित प्रतिपक्षबाट सत्तापक्षलाई फाइदा पुग्छ, सरकारमाथि पर्ने दबाब घट्छ र लोकतान्त्रिक सन्तुलन कमजोर हुन्छ।

यसको सबैभन्दा ठूलो असर इमानदार कार्यकर्तामा पर्छ। गुटको राजनीति बढ्दै जाँदा योगदान र क्षमताभन्दा पहुँच र निकटता महत्वपूर्ण बन्न थाल्छ। यसले संगठनभित्र योग्यता र योगदानको राजनीति होइन, गुटीय निकटताको राजनीति जन्माउँछ। युवापुस्तामा पनि यसले नकारात्मक सन्देश दिन्छ। जब युवाले पार्टीभित्र केवल गुट, पदको लडाइँ र व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा मात्र देख्छ, ऊ निराश हुन्छ र वैकल्पिक शक्तितर्फ आकर्षित हुन्छ।

त्यसैले समाधान स्पष्ट छ—पार्टीको वैधानिक संरचना र आधिकारिक नेतृत्वलाई सबैले मान्नुपर्छ। असहमति राख्न पाइन्छ, तर पार्टीभित्र समानान्तर शक्ति केन्द्र बनाउन पाइँदैन। बहस, आलोचना र प्रतिस्पर्धा संस्थाभित्रै हुनुपर्छ। निर्णय प्रक्रियालाई सम्मान गर्ने संस्कार बसाल्नुपर्छ। साथै, कांग्रेसले गुटको राजनीतिभन्दा माथि उठेर जनताका मुद्दामा केन्द्रित हुनुपर्छ।

अन्ततः, कांग्रेसलाई आज गुटीय अहंकार होइन, एकता चाहिएको छ; समानान्तर राजनीति होइन, वैधानिकता चाहिएको छ; पदको राजनीति होइन, जनताको राजनीति चाहिएको छ। संस्थालाई कमजोर पारेर कुनै पनि नेता बलियो बन्न सक्दैन। कांग्रेस बचाउने बाटो व्यक्तिको होइन, संस्थाको राजनीति हो। यदि समयमै सुधार गरिएन भने इतिहास बोकेको पार्टी भएर पनि भविष्य कमजोर बन्ने खतरा रहन्छ।